Բջջային հեռախոսները դպրոցում. օգտակա՞ր, թե՞ վնասակար սովորողների համար
Ժամանակակից աշխարհում բջջային հեռախոսները դարձել են մեր կյանքի անբաժանելի մասը, այդ թվում՝ դպրոցականների առօրյայում։ Սակայն դրանց առկայությունը ուսումնական հաստատություններում ավելի ու ավելի հաճախակի քննարկումների առարկա է դառնում՝ հարց բարձրացնելով դրանց դրական և բացասական ազդեցությունների վերաբերյալ։ Թեև հեռախոսները կարող են ծառայել որպես կրթական գործիքներ և կապի միջոցներ, դրանց չարաշահումը դպրոցական միջավայրում հանգեցնում է մի շարք լուրջ խնդիրների՝ սկսած ակադեմիական առաջադիմության անկումից մինչև սոցիալական և հոգեբանական բացասական հետևանքներ։
Ակադեմիական ազդեցություն և շեղումներ
Բջջային հեռախոսների առավել ակնհայտ բացասական ազդեցությունը դասերի ժամանակ աշակերտների շեղումն է։ Հաղորդագրությունները, սոցիալական ցանցերը, խաղերը և այլ հավելվածները մշտապես շեղում են սովորողների ուշադրությունը ուսումնական նյութից։ Սա հանգեցնում է կենտրոնացման անկման, նյութի վատ յուրացման և, որպես հետևանք, ակադեմիական առաջադիմության վատթարացման։ Երևանի քաղաքապետարանի նախաձեռնությունը, որը նախատեսում է սահմանափակել բջջային հեռախոսների օգտագործումը դպրոցներում, հենց այս նպատակն ունի՝ նվազեցնել շեղումները դասապրոցեսից։ Փորձագետները նշում են, որ հեռախոսը շեղում է ուշադրությունը, և դպրոցի կողմից տրամադրված սարքերը միայն ուսումնական նպատակով կարող են լինել լուծում։
Սոցիալական և հոգեբանական հետևանքներ
Հեռախոսների չափից ավելի օգտագործումը դպրոցում բացասաբար է անդրադառնում նաև աշակերտների սոցիալական հմտությունների և հոգեբանական վիճակի վրա։ Այն կարող է նպաստել կիբերբուլինգի տարածմանը, երբ աշակերտները ենթարկվում են առցանց ոտնձգությունների կամ բռնության։ Բրիտանիայում անցկացված հարցման համաձայն՝ միջին դպրոցի ուսուցիչների մոտ 75%-ը հայտնել է, որ իրենց աշակերտները առցանց բախվում են բռնության և վատ վերաբերմունքի։ Բացի այդ, հեռախոսները նվազեցնում են դեմ առ դեմ շփումը, ինչը խոչընդոտում է աշակերտների միջև առողջ փոխհարաբերությունների զարգացմանը և կարող է հանգեցնել սոցիալական մեկուսացման։ Հոգեբանները նաև մտահոգություն են հայտնում սոցիալական մեդիայի չարաշահման հետևանքով առաջացող անհանգստության և դեպրեսիայի աճի վերաբերյալ։
Կարգապահական խնդիրներ և առողջապահական մտահոգություններ
Բջջային հեռախոսները նաև կարգապահական խնդիրներ են ստեղծում դպրոցներում, ներառյալ՝ քննությունների ժամանակ արտագրելու կամ անպատշաճ բովանդակություն տարածելու դեպքերը։ Չնայած առողջապահական ոլորտում հեռախոսների ուղղակի վնասի վերաբերյալ ուսումնասիրությունները դեռ շարունակվում են, երկարատև օգտագործումը կարող է ազդել ուղեղի հիմնական ֆունկցիաների՝ մտածողության, հիշողության և ուշադրության վրա։
Հայաստանյան իրավիճակը և միջազգային փորձը
Երևանի քաղաքապետարանը նախատեսում է 1-6-րդ դասարանցիներին լիովին արգելել միացված հեռախոսներ ունենալ դասապրոցեսի, միջոցառումների և դասամիջոցների ժամանակ։ Ավելի բարձր դասարանների (7-12-րդ) համար առաջարկվում է սահմանափակումներ՝ շաբաթական 1-2 անգամ օգտագործել բացառապես կրթական նպատակներով և ուսուցչի հսկողության ներքո։ Այս նախաձեռնությունը փորձնական կկիրառվի 15 դպրոցում, որից հետո կգնահատվի դրա ազդեցությունը աշակերտների ֆիզիկական, սոցիալական, հոգեբանական վիճակի և առաջադիմության վրա։ Սակայն Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը կարծում է, որ արգելքները չեն նպաստում թվային գրագիտության զարգացմանը և խնդիրները տեղափոխում են դպրոցից դուրս։ Քննարկման առանցքային հարցերից է նաև դասագրքերում QR կոդերի առկայությունը, որոնց մուտքի համար պահանջվում է սմարթֆոն։ Փորձագետները պնդում են, որ այդ նյութերը կարող են հասանելի լինել ուսուցիչների սարքերով կամ տանը։
Աշխարհի տարբեր երկրներում նույնպես քննարկվում են նմանատիպ սահմանափակումներ։ Ղազախստանում օրենքով արգելվել է բջջային հեռախոսների օգտագործումը դասերի ժամանակ, բացառությամբ կարճաժամկետ ուսումնական պլանով պահանջվող դեպքերի։ Ռուսաստանում նույնպես սահմանափակվել է հեռախոսների օգտագործումը դասերի ընթացքում՝ արտակարգ դեպքերը բացառությամբ, որոնք կյանքին կամ առողջությանը վտանգ են սպառնում։
Եզրակացություն
Բջջային հեռախոսների դերը դպրոցական միջավայրում բազմաշերտ է և պահանջում է հավասարակշռված մոտեցում։ Մինչ նրանք կարող են հանդես գալ որպես կրթական օժանդակ միջոցներ, դրանց անվերահսկելի օգտագործումը էապես խաթարում է ուսումնական գործընթացը և բացասաբար է ազդում աշակերտների զարգացման վրա։ Անհրաժեշտ է գտնել այնպիսի լուծումներ, որոնք կնպաստեն տեխնոլոգիական գրագիտությանը՝ միաժամանակ պաշտպանելով սովորողներին թվային դարաշրջանի մարտահրավերներից և ապահովելով առողջ ու արդյունավետ ուսումնական միջավայր։
